10 Ağu 2016

SEDE KIZ İLE HASAN OĞLAN*


                                  Kara  bir  çizgi  kabuklanır  alnımda,   
                                  Sildikçe  kanayan  bir  küfran…

                                  Güya  karanlıkla  sınanmıştı  kalbim
                                  Bir  Küheylan  gibi…
                                  Oysa  göğsümde  koşturur  yılkı
                                  Günlük  güneşlik  yeleleriyle.
                                  Vurdukça  kazmayı 
                                  Domur  domur  göverir  kömür,
                                  Avcumda  emeğin  nefesi  tomurcuklanır.

                                   Kara  bir  çizgi  kabuklanır  alnımda,
                                   Sildikçe  kanayan  bir  küfran…
                                   Unutma,  toprağın  anaç  kollarına 
                                   Kıvrılacak  bir  gün  her  insan.
                                                                             
            Her  akşam, Sede  Nine’nin  ak  saçları  uçuşurdu  rüzgarda. Her  paydos  vakti  ocağı  tepeden  gören  kayalığın  üzerine  dikilirdi. Kara  başörtüsünün  altından  sırtına  doğru,  iki  uysal  kedi  gibi  uzanırdı  belikleri. Ayaklarına  kadar  inen  entarisiyle  dikilirdi  ocağa  karşı, rüzgara karışıp uçmayı  deneyen  bir  kuş  gibi  havalanacağı  anı  beklerdi  sanki.

            Soluklanmak  için  bir  köşeye  çökmüş  de  bir  daha  kalkamamış  gibi  eğreti  duran  gecekondumuzun  penceresinden  bakardım ona. Ocağın  canavar  düdüğü  paydos  vaktini  müjdeleyince  bir  koşu  gidip  kayalıkları  gözlerdim.. Sede  Nine  hep  orada  olurdu. Lapa  lapa  kar  içinde  bembeyaz  kesilirdi  kimi  zaman. Gün  olur  bıkkınlık  veren  yağmurların  altında  binlerce  yıllık  bir  Anadolu  heykeli  gibi  dikilirdi.
            Bazı  günler  yaşından  hiç  beklenmeyen  bir  çeviklikle  koşar  adım  inerdi  yokuş  aşağıya. Eprimiş  başörtüsü  ve  zayıf  bedenine  bol  gelen  entarisi  dalgalanırdı  engin  denizlere  sevdalanmış  yelkenler  gibi. Madenin  kara  ağzından  çıkan  yorgun  işçilere  yanaşırdı. Hiç  ses  etmez,  dikkatli  dikkatli  bakardı  yüzlerine. Kiminin kolundan  çekip  durdurur,  yüzünün  gözünün  karasını  silerek  gözlerinin  içine  bakardı. Herkes  bilirdi  Sede  Nine’yi. Madencilerin  yorgun  yüzlerine  hüzün  yürürdü  o  zaman. Suratlarındaki  kömür  karasında  damar  damar  çatlayarak  gözbebeklerine  doğru  ağan  bir  burukluk…

                                               ******************

            Kırk  yıldır  bitmeyen  bir  bekleyişti  bu. Hasan’ı  beklerdi  Sede.  Kıvırcık  saçlı,  kömür  gözlü  Hasan... Yiğitti,  gözü  karaydı, güleçti. Çocuk  gibi  yüzüne  dalga  dalga  yayılan  bir  su  aydınlığıyla  gülerdi. Her  gün  yüzü  gözü  kapkara  gelirdi  eve. Sede  kapıyı  açıp  bakardı. Hasan , kömür  gözleriyle  gülüverirdi  hemen.
Daha  evleneli  yıl  olmadan,  kara  kara  dumanlar  tüter  bir  gün  ocağın  ağzında. Kayalıklara  tünemiş  barakasının  eşiğine  dikilir  dikilmez  şıp  diye  bir  ateş  damlar  Sede’nin  yüreğine. Sol  memesinden  aşağıya  bir  şeyler  göçer


            Yokuş  aşağıya  bir  ceylan  gibi  seke  seke  koşar. Ocağın  önü  can  pazarıdır. Ortalıkta  bir  duman,  göz  gözü  görmez… Yanmış,  yıkılmış  bir  şeylerin  kokusu  almıştır  etrafı. Jandarma  dipçik  gösterip  çember  çizmiş,  yanaştırmaz  kimseyi. Kavrulmuş,  soluğu  kesilmiş  yiğitler  bir  yandan  taşınır  derme  çatma  sedyelerle. Yiten  canlar  yan  yana  koyun  koyuna  dizilir  yere.
            Sede  Kız   bağıranların,  çırpınanların,  ağlayanların  arasından  bir  ceylan  gibi  seke  seke  ölülerin  yanına  koşar, jandarmanın  boğazına  sarılır, tutayım  diyeni  tırmalar. Teker  teker  bakar  ölülerin  yüzüne. “Hasan mı?” diye  yüreği  gümler  her  seferinde, amma  yok. Hasan  yoktur  ortalıkta. Yaralılara  yetişir  sonra. Tek  tek  bakar  hepsine, yüzlerinin  karasını  siler,  bakar,  bakar. Sonra  davranır  ocağın  ağzına  doğru. Ya  sabır, diyen  jandarmalar  tutup  çekerler  kenara.
            Saatler  geçer,  çöküp  bir  kenara  bekler  Sede. Saatler  gün  olur,  ortalık  durulur, duman  ipini  koparıp  çeker  gider  göğe. Çöküp  bir  kenara  bekler  Sede…
            Takım  elbiseli, fötür  şapkalı  adamlar  gelir  gider. Vah  vahlar, cık  cıklar, devletimiz  büyüktürler, başımız  sağ olsunlar  uçuşur  ortalıkta. Çöküp  bir  kenara  bekler  Sede. Mahallenin  kadınları  söküp  alamazlar  onu  çakıldığı  yerden. Gözü  ocağın ağzına  takılıp  kalmış  Sede’ye  bir  lokmayı  zor  yedirir,  bir  yudum  suyu  zor  içirirler.
            Adının  deliye  çıktığı  bir  an  doğrulup  konuşur  Sede. “Eve  gideyim” der, “Hasan’ım  gelir  şimdi.”  Sonra  bir  ceylan  gibi  seke  seke  ulaşır  evine. Günlerce, aylarca  evini  güzel  güzel  temizleyip  yemekler  yapar, süslenir  ve  eşiğe  çıkıp  bekler  Hasan’ını. Kimi  günler  ocağa  gidip  madenden  çıkanların  yüzüne  bakar  bir  bir: “Hasan’ım “der  “ Hasan’ım  mı  ola?”

            Ölüsü  bile  çıkmaz  Hasan’ın. Dal  gibi,  güleç  yüzlü, kıvır  kıvır  saçlı  Hasan... Dizim  dizim  yiğitleri  yutan  kuyular  kapatılır, unutulur  ağıtlar, yüreğe  düşen  yaralar küllenir; amma  Sede  Kız  bıkıp  usanmadan  bekler  kocasını. Yarım  asra  yakın  bir  süre  bitip  küllenmeyen  bir  sevdayla, her  sabah  yeniden   tazelenen  bir  umutla  bekler.
                                               ******************
            O  zamanlar  içimde  dolanıp  duran  bir  şarkının  penceresinden  bakardım  hayata.  Hani  olur  ya, bir  yerden  hatırlarsın  bir  ezgiyi, fakat  bir  türlü  sese,  söze  dökemezsin. Tınılar  zihninde  bir  bahar  rüzgarı  gibi  dönüp  durur. İçinde  sıcacık  varlığını  hissettirir  ezgi. İnsanın  yüzüne  aydınlık  vurur. Ellere,  kollara, olur  olmaz  açıveren  gülüşlere  renk  yürür. O  zamanlar  içimde  mutluluğa  kardeş  olan  bir  şarkının  penceresinden  bakardım  hayata. Çocuktum. Her  çocuğun  kendine  ait  bir  şarkısı  olur  diye  düşünürdüm.
            Doğruydu  aslında; seslerden,  gülüşlerden  ve  dokuz  canlı  bir  kedi  gibi  inatla  hayata  sarılan  sevgilerden  kotarılmış  bir  ezgi  göverirdi  her  bebenin  kalbinde. Bir  anne  sesi  gibi  yumuşak; baharın, güzün  renklerinden  derlenmiş  bir  battaniye  gibi  sıcak  bir  ezgi. Her  çocuk  bu  ezgiyle  el  ele  büyürdü; fakat  yetişkinlerin  dünyasında  güzelliklere  yer  yoktu  çoğu  zaman. Acıtılan, düşleri,  umutları  çalınan  her  çocuğun  içinde  susuverirdi  cıvıltılar. Küçük  kalplerde   açılan  boşluğa  ağıp  çöreklenmek  için  fırsat  kollardı   kokuşmuş  bir  su  gibi  sinsi  sinsi  ürperen  karanlık.
            Sede  Nine’nin  tükenmek  bilmeyen  umudunu; kuru  ellerinde, kemikli  güzel  yüzünde  damar  damar  işleyen  inadını  kanıksamak  bir  hataydı. Madene  yüreğinden  sökülen  bir  iple  bağlı  olan  herkes, acıya  gebe  kara  bir  elmas  taşırdı  avcunda. Kalp  gibi  atan  sırça  bir  elmas… Gün  gelir  hiç  beklemediğiniz  bir  anda  kayıp  düşüverirdi  ellerinizden.
                                                           ********
            Susmaktan  öte  bir  dünyası  olmayan  bir  adamdı  babam. Belki  de  sustuklarının  gerisinde  açılan  sonsuz  bir  dünyada  yaşardı. Yorgun  bıyıkları,  kömür  kokusu  ve  akşamları  bir  köşeye  çöküp  ince  belli  bardağı  avuçlaya  avuçlaya  çay  içişi… Çocukluğumdan,  ilk  gençliğimden   babama  dair  miras  kalan  manzara  buydu. Kimi  zaman  gözlerime  uzun  uzun  bakıp  da  gülümser, saçlarımı  sıvazlardı. Kısa  sorulardan  ve  yalın  yanıtlardan  ibaret  kısacık  muhabbetlerimiz  olurdu.
            Akşamları  susmaların  etlenip  de  evi ıssızlaştırdığı  anlarda  annem  devreye  girerdi  hemen. Her  daim  elinde  ördüğü  bir  şeyler  olurdu.  Bir  yandan  örgüsünü  ilmekler  bir  yandan  konuşurdu. Babamla  ben  mutlu  mutlu  dinlerdik  onu. Dünya  ahvalinden  masallara, komşulardan  uzak  akrabalara  kadar  geniş  bir  yelpazede  gezinirdi  annemin  sesi. Ben,  annemi  ve  içimde  her  an  yeniden  ışkın  veren  şarkıyı  dinleyerek  uyuya  kalırdım.

            Uyandığımda  babam  suskunluğunu  azık  yapıp  çoktan  ocağa  gitmiş  olurdu. Annem  pencereye  yapışıp  mırıl  mırıl  dua  okurdu.  Madene  yüreğinden  sökülen  iple  bağlı  olan  herkes  azat  edilmiş  kuşlar gibi  göğe  salardı  sözcüklerini. Dudaklarda  okunup  üflenmiş  temennilerin  huzuru  dururdu.
            O  zamanlar  içimde  dolanıp  duran  bir  şarkının  penceresinden  bakardım  hayata. Zihnimdeki,  güz  yağmurları  gibi  hüzünlü, bahar  rüzgarları  gibi  delişmen  ezgiyi  günün  her  anı  dinlediğimden  midir, yoksa  yavaş  yavaş  babama  benzediğimden  midir  bilinmez?  Daha  fazla  susar  olmuştum  ilk gençlik  yıllarımda. Susmayı  babalarından öğrenen  çocuklar  gibi  babalara  özgü  uzun  uzun  bakmalar  ve  ağır  ağır  düşünmeler  eklemiştim  yüzümdeki  acemi ifadeye.

            Susmanın  erdemiyle  sınandığım, ince  belli  bardakları  avuçlaya  avuçlaya  akşamların  uğultusunu  ve  annemin  karanlığa  avuç  avuç  ışıktan  kuşlar  serpen  sesini  dinlediğim  günlerden  birinde  penceremizin  önünden  bir  rüzgar  gibi  geçti  Sede  Nine. Sonra  geri  dönüp  cama  yapışarak  bana  baktı. Yaklaşıp  camı  açmama  ve  ne  istediğini  sormama  fırsat  vermeden,  yeniyetme  kızların  kıskandığı  dal  gibi   bedenini  toparladı   ve  ceylan  gibi  seke  seke  uzaklaştı. Öğlen  vaktiydi. Çok  geçmedi, iki  saat  sonra  ocaktan  dizi  dizi  ölüler  çıkarmaya  başladılar. Madenin  bir  damarında  göçük  olmuştu. Yüreği  avcunda  çırpınan  herkes  gibi  biz  de  koştuk  ocağa. Sede  Nine’yle  beraber,  tıpkı  onun  gibi  çıkan  her  ölünün,  her  yaralının  yüzüne  baktık. Sede  Nine  yine  bulamamıştı  Hasan’ını. Biz  bulmuştuk  oysa…

                                                   *******************
            Her  akşam, Sede  Nine’nin  ak  saçları  uçuşurdu  rüzgarda. Her  paydos  vakti  ocağı  tepeden  gören  kayalığın  üzerine  dikilirdi. Kara  başörtüsünün  altından  sırtına  doğru,  iki  uysal  kedi  gibi  uzanırdı  belikleri. Ayaklarına  kadar  inen  entarisiyle  dikilirdi  ocağa  karşı, rüzgara karışıp uçmayı  deneyen  bir  kuş  gibi  havalanacağı  anı  beklerdi  sanki.
            Babamın  kırkıydı  o  gün. Annemin  ağlamaktan  harap  olduğu,  benim  susmaktan  yorulduğum  bir  gündü. Asırlara  tanık  olmanın  bilgeliyle donup  kalmış  bir  Anadolu  heykeli  gibi  duruyordu  Sede  Nine. Ayaklarımı  sürüye  sürüye  yanına  gittim. Hiç  kıpırdamadı, çöküp  yanına  oturdum. Rüzgar  saçlarımızı, giysilerimizi  uçuruyordu, uzaktan  tek  gözü  kör  mitolojik  bir  düşman  gibi  bakıyordu  ocak. Yan  yana  ne  kadar  sustuk  bilmiyorum. Usulca  “Sizinki  geldi”  dedi  Sede  Nine. Sesim  titreyerek  “Geldi” dedim, “Geldi…”. Sonra  yanıma  çöküp, toprağa, güneşten  kavrulmuş  ekinlere  benzeyen  yüzünü  yaklaştırarak  baktı  bana. Gülümsedi  “Belki  Hasan’ı  da  görmüştür”  dedi.

            Yanıtımı  beklemeden  doğruldu  ve  yokuş  aşağıya  bir  ceylan  gibi  seke  seke  koşar  adım  ocağa  ilerledi. Onun  boş  bıraktığı  yere  dikilip kımıl  kımıl  evlerine  dönen  işçilere  baktım. Rüzgar  saçlarımdan, gömleğimden  yakalayıp  sarstı  dalgınlığımı.
            Sede  Nine  her  bir  işçiyi  yakalıyor  ve  yüzlerini, alınlarını  ovalayıp  her  birinin  gözlerine  bakarak  onlarda  Hasan’ını  arıyordu. Yarım  asra  yakın  bir  süre  bitip  küllenmeyen  bir  sevdayla, her  sabah  yeniden   tazelenen  bir  umutla  bekliyordu  onu. Kabullenemiyordu  madencinin  onlarca  yıldır  değişmeyen  kara  yazgısını. Belki de  her  bir  işçinin  ocağın  karasına  bulanmış bakışlarından  Hasan’ın  sevdalı  ruhuna  ait  ışıltılar  topluyordu. İçinde  çocukluğundan  bu  yana  soluk  alıp  veren  ve  Hasan’ın  anısıyla  anlam  bulan  şarkı susmasın  diye  her  akşam  dikiliyordu  kayalıklara. Kaybın  hep  yarım  kalan  cümlelerini  dinliyordu. Ak  belikleri  ışıl  ışıl  uçuşuyordu  rüzgarda. Hasan  Oğlan,  kör  kuyuların  dibinde  ahraz  bir  çığlık  olmuş  biteviye  uğulduyordu…
                                                         
                                                                                          Murathan ÇARBOĞA


                                                                                                  Antakya,2014

*2014 Madenci Edebiyatı Öykü Ödülü
MADENCİ EDEBİYATI YANIK RÜZGARIN SESİNİ DUYDUM
TMMOB
MADEN MUHENDİSLERİ ODASI
YAYINA HAZIRLAYAN: TEKGÜL ARI
                                                      

14 Tem 2016

KANIM ÇIĞLIĞIMDIR

  BEŞİR  FUAD (1852-1887) ŞİİRİ

ey  ölümü  korkunç  kılan  felsefe,  hiçlik  yangını,
etin  tükeniş  hazzı… gökkuşağının  altından  geçen 
ebleh  sürüsüne  saplanan  cevap: kanım  çığlığımdır!
neşterin  izinde  var  olan  tin  deşsin  vicdanı, açılsın
kapıları  cehennemin. şeytanın  ayarttığı  bahçeler
hiçbir  zaman  bizim  olmadı, yazılamadı  hayat
mürekkebin  şerriyle. eli  hançerli  teselli, hüznü
yurt  bilen  hikayât, hakikat  küflü  bir  sarkaç  şimdi
dimağımda. soluyor  renkler, kağıdın  meçhul  bozkırında
genişleyen  leke  yutuyor  içimde  boğulan  cenini,  arzuyla…

harflerin  bir  bir  kararıyor  şavkı,  azad  oluyor  mânâ,
tıkırtılar  duyuluyor  dışarıdan, ölüm  seslerle  geliyor  ruha…

                                                                                 
                                                                                   MURATHAN ÇARBOĞA
                                                                               Hayata Manifesto-2007
                                                               


12 Tem 2016

SOSYAL MEDYA VE ŞAİR


            Uzun zamandır  sosyal medyanın  şairlere  ettiği  üzerine  bir  yazı  yazmak istiyordum. Kısmet bugüneymiş, çalakalem  bir  şeyler  karalayayım. Gözlemlerimi  madde  madde  sıralayayım:
            1-Facebook  üzerinde  şairler  gruplaşmış. Kimi  kendini  süper  lig  ayarında görüyor. Bu arkadaşlar  zamanında  belli  ödülleri  kendi  aralarında  dolaştırmış, kimi  dergileri  parsellemiş  isimler. Cilalaya  cilalaya  birbirlerini  parlatmışlar. Yandaş  yayınevlerinde (siyasi  anlamda  kullanmıyorum) kitaplarını bastırıp  taşraya  ihraç  etmişler. Taşradaki  hevesliler de  bu  isimleri  yere  göğe  koyamamışlar. Bu  şairler  sosyal  medyada  da  burunları  havada  dolaşmaya  devam ediyor. Çoğunun  yazdıkları  yetenek emarelerinden yoksun oysa.
            2- İkinci  grup  bir  alt  ligde  oynadığını  düşünen  ve  çoğu da  taşrada  yaşayan  şairler. Bazıları içten  içe  gıcık olmalarına  rağmen “yahu  şu  adam  şu  derginin  başında, şu  arkadaş  şu  yayınevinde  at  koşturuyor “  şeklinde  akıl  yürüterek  suya  sabuna  dokunmamaya  çalışıyorlar. Hala  onların  ağırlıkları  altında  eziliyorlar.
            3- Alt  ligden  bazıları  da  umudu  kesip  ipi  koparmış  kimseler. Ödüller  hep  aynı  kişilere  veriliyor  diyerek  isyan  ediyor  bu  arkadaşlar. Bu  da  gösteriyor ki  birçok  ödüle  katılmış, ama  kazanamamışlar. Halbuki  ödülleri  çok fazla  önemsememek  gerekiyor. Gururunuz  biraz  okşanıyor, yeni  şehirler  görüp, yeni insanlar  tanıyorsunuz, o kadar.  Alt ligden şairlerimiz mecburiyetten  parayı  bastırıp  şiir  kitabı  yayınlıyorlar. Bu  nedenle  şair  kökenli  butik  yayınevi sahipleri  bu  işten  nasipleniyor.
            4- Bu arkadaşlar  iki  koli  kitabı  kucaklayıp  eşe  dosta  dağıtıyor  ya da  satıyor, sonra  faceye  şiirler  ekleyerek  bol  beğeni  alıyorlar. Derken “Ulan  benim  mis  gibi  kitabım var. Aha da  bu  kadar  beğenenim  var, benim neyim  eksik”  deyip isyan  bayrağını  açıyorlar.   
            5- Facenin  sanal  ortamı  egoları  pompalıyor. Karşılıklı  olarak  birbirimizi  şişiriyoruz  ve  ondan  sonra  öyle  bir  psikolojiye  giriyoruz  ki  “Kim  ulan  Neruda!”  deme  noktasına  geliyoruz. Ben  genç  bir  şairin  “Nazım  kim  Lan? O siyasetçiydi, ben  şairim!” dediğini  gördüm.  Adam Yaşar Nabi’yi  ve  Kıyı  dergisinin  verdiği  ödülü  alınca  kayışı  kopardı. Babası  büyük  öykücüdür  o  ayrı  mesele.
            6- Bir de  ortada  kalmışlar  var. Ben  bu  gruba  giriyorum  galiba. Ödüller  hep  aynı  kişilere  veriliyor, demiyorum, çünkü  birçok  önemli  ödüle değer bulundum. Para  bastırıp  kitap  yayınlamıyor, ara  ara  bloğuma  şiirlerimi ekliyorum. Kimi  zaman  dergilerde  görünüyorum. Arada  kalmışlığın  bir  göstergesi midir? Kitap yayınlamadığım için midir? Bilmiyorum. Bir  türlü  havaya  giremiyorum. “Ulan şu kadar  ödül  kazandım, şunu  şunu  şunu  yazdım”  diye  postayı  koyamıyorum. Sanırım  benim sorunum da  kendimi  fazla  önemsememek ve asosyallik ( bunu artistlik olarak algılayan da  var  ama  ben  düpedüz  asosyalim). Bu arada  son  iki  yıldır  ülkenin  önemli  öykü  ödüllerini  de  aldığımı  belirtmeliyim. Yani  yalnızca  şiir de  yazmıyorum.(Bakınız Wikipedia)
            7- Hasılı  kelam  fazla  havaya  girmeye  ya da  ezilmeye  gerek  yok. Zaman  gelir geçer,  ölümlüler  kaybolur, koca  yüzyıldan  yalnızca  birkaç  kişi  geriye  kalır. Anın  güzelliğini  yaşayalım. Yazmasak  ne  olur? Millet  ağlaya  ağlaya  yollara  mı  dökülür? Denizi  gören  bir  bahçede  ikindi  vakti  sevdiklerimle  çay  içmeyi  ve  anın  güzelliğini  yaşamayı  tercih  ederim. Bu  hayalimi  gerçekleştirmek  için  uğraşıyorum. Şiirle  mutlu  olunmaz. Hele  büyük  şair  olayım  derdine  düşerek  hiç  mutlu  olunmaz. Facedeki  beğeniler  insanın  yeteneğini  arttırmaz. Karşılık  beklemeden  yazmanın  güzelliğini  yaşamalıyız.


                                                               MURATHAN  ÇARBOĞA